Nieuwe aanbestedingswet: een sprong vooruit
Op Valentijnsdag nam de Tweede Kamer – eindelijk – de nieuwe aanbestedingswet aan. Dat ging niet van de ene op de andere dag: ze deden er bijna vier jaar over. Nu is de Eerste Kamer, die een eerdere versie in 2008 verwierp, weer aan zet. De algemene verwachting is dat het nu sneller zal gaan.

De nieuwe aanbestedingswet is een grote sprong vooruit, misschien mag je het zelfs een cultuuromslag noemen. Er is namelijk niet alleen gekeken naar de belangen van de overheid, maar er is ook heel duidelijk rekening gehouden met de belangen van de ondernemers. Niet in de laatste plaats MKB'ers en zelfstandigen.

Proportionaliteitsbeginsel
Belangrijk is het proportionaliteitsbeginsel, dat wordt uitgewerkt in de Gids Proportionaliteit, zeg maar een gebruikershandleiding voor aanbestedende overheidsdiensten.

Dit beginsel houdt in dat de eisen die een aanbestedende dienst stelt, in verhouding moeten staan tot de aanbesteding. Een omzeteis van vijf keer de omzet van de aanbesteding is disproportioneel en mag niet meer. Het verlangen van een accountantsverklaring van een bedrijf dat niet jaarrekeningplichtig is, is disproportioneel en mag niet.

Zo staat de Gids vol met best practices, waardoor aanbestedende diensten een leidraad hebben wat wel en niet acceptabel is. De Gids heeft inmiddels een wettelijke verankering gekregen. Overheid en rechtspraak kunnen hem dus echt niet naast zich neerleggen.

Positief voor zelfstandigen
Voor zelfstandigen is het bijzonder positief dat in de nieuwe aanbestedingswet een clusterverbod is opgenomen. Dit zorgt voor kleinere, meer overzichtelijke aanbestedingen, waardoor zelfstandig ondernemers een betere kans maken op een opdracht. Het clusteren van opdrachten is verboden, tenzij er gemotiveerd wordt waarom het samenvoegen van opdrachten beter is.

De SP had nog een amendement ingediend dat onderaannemers onder dezelfde voorwaarden moeten werken als hoofdaannemers. Dit amendement is helaas verworpen. Het kwam voor dat een partij een aanbesteding had gewonnen en het werk vervolgens liet doen door zelfstandigen en andere onderaannemers, waarvoor de winnaar van de aanbesteding natuurlijk wel kosten in rekening bracht.

Hierdoor blijft overheidsgeld hangen bij een tussenschakel of bemiddelaar, wat niet wenselijk is. Tolken kunnen er helaas over meepraten welke negatieve gevolgen het werken via een verplichte tussenschakel heeft voor hun tarieven.

Het is jammer dat het voorstel het niet heeft gehaald, maar ik heb goede hoop dat het clusterverbod een groot deel van dit probleem oplost.

Dit is de top vijf verbeteringen voor zelfstandigen:

1. Clusteren mag niet, tenzij het goed gemotiveerd is. Clusteren om het clusteren, omdat dit makkelijker en goedkoper zou zijn, is straks afgelopen. Overheden moeten als ze opdrachten willen samenvoegen, een marktanalyse maken waarbij de positie van MKB'ers en zelfstandig ondernemers zorgvuldig is geanalyseerd en afgewogen. Rekening houden met de marktpositie van MKB en zelfstandig ondernemers  is hiermee een wettelijke verplichting geworden.

2. De aanbestedende dienst moet voortaan uitleggen en specificeren waarom een ondernemer de aanbesteding niet heeft gewonnen. Als je het oneens bent met deze beslissing kun je naar een klachtencommissie of naar de rechter.

3. De Gids Proportionaliteit heeft wettelijke status gekregen en is daardoor veel meer dan een vrijblijvend adviesdocument.

4. De klachtenregeling is verbeterd, zo komt er een commissie van deskundigen die advies uitbrengt. Dat is laagdrempeliger dan een rechtszaak tegen een mogelijke opdrachtgever.

5. Het stellen van omzeteisen is niet meer automatisch toegestaan, tenzij de aanbestedende dienst goed motiveert waarom een omzeteis in een specifieke situatie noodzakelijk is. Een omzeteis mag niet meer dan 300% van de omzet zijn.