Dankzij een uitspraak van de Hoge Raad kunt u fors besparen op successierechten bij de overdracht van een woning. Dit doet u onder meer door de juridische levering uit te stellen.

De opzet is eenvoudig: u verkoopt uw woning aan zoon of dochter voor de marktprijs en spreekt af dat de woning pas kort na uw overlijden feitelijk en juridisch wordt geleverd. Ook de betaling van de koopsom wordt tot dat tijdstip uitgesteld. De waardestijging van de woning na de overdracht is voor uw zoon of dochter en valt buiten de nalatenschap. Van een fictieve verkrijging voor het successierecht is dan geen sprake.

Een voorbeeld
Rutger Wering verkocht in 1996 zijn woning aan zijn zoon Paul voor Fl. 150.000,- (€ 68.067,-). In het verkoopcontract waren vader en zoon overeengekomen dat de woning pas feitelijk en juridisch geleverd zou worden ná het overlijden van senior, en wel uiterlijk binnen zes maanden. Junior moest ook pas dan de koopsom betalen. Senior had in zijn testament zijn zoon – naast zijn andere kinderen – als mede-erfgenaam aangewezen.

Toen senior overleed was de woning in waarde gestegen tot Fl. 850.000,-  (€ 385.713,-). De erfgenamen verkochten de woning na seniors overlijden aan zoon Paul voor Fl. 150.000,-; de indertijd overeengekomen prijs. De inspecteur merkte de waardeaangroei van Fl. 700.000,- (€ 317.646,-) aan als fictief vruchtgebruik, en belastte dat bedrag met successierecht. 

Hof Amsterdam wees dat standpunt echter af.

Geen fictieve verkrijging
De rechter stelde kort en bondig vast dat er geen sprake was van een fictieve verkrijging. De overeenkomst tot verkoop van de woning had niet tot gevolg dat een ‘vererfbaar eigendomsrecht was omgezet in een niet vererfbaar genotsrecht’, zoals de wet eist voor zo’n fictieve verkrijging. Senior had door de verkoop met uitgestelde levering niet een genotsrecht tot zijn overlijden – het recht van vruchtgebruik – verkregen. De eigendom van de woning was daarom tot zijn vermogen blijven behoren. Ook het feit dat senior geen vergoeding aan junior verschuldigd was voor het uitstel van levering van de woning, merkte de Amsterdamse rechter niet aan als een fictief vruchtgebruik. Voor een dergelijke vergoeding bestond geen enkele reden, nu vaststond dat senior ook ná de verkoop van de woning aan junior de lasten van die woning bleef dragen én het risico van tenietgaan bleef lopen.

De Hoge Raad bevestigde deze uitspraak in cassatie. Vastgesteld werd dat de juridische eigendom van de woning tot seniors vermogen was blijven behoren. En omdat senior de lasten én het risico van tenietgaan van de woning bleef dragen, had hij ook de economische eigendom van de woning behouden. Onder deze omstandigheden kon van een fictief vruchtgebruik geen sprake zijn. De waardeaangroei van € 385.713,- kwam toe aan junior zonder dat daarover successierecht verschuldigd was.

Commentaar
Een zeer profijtelijke uitspraak. Na de uitspraak van Hof Amsterdam, in maart 2006, ging vrijwel iedereen in de fiscale adviespraktijk ervan uit dat de Hoge Raad deze uitspraak zou vernietigen. Nu dat niet is gebeurd, gaat het hek van de dam. Veel erflaters in spe zullen het nu wel aandurven om de ouderlijke woning aan een of meer toekomstige erfgenamen te verkopen, met een uitgestelde levering en betaling van de koopsom tot na het overlijden. Deze opzet biedt kans op een forse besparing aan successierecht, en de risico’s zijn te overzien. Overleg met uw adviseur of, en zo ja, welke mogelijkheden er in uw situatie zijn om deze gunstige uitspraak te benutten.

De kans is groot dat Financiën zal ingrijpen om deze profijtelijke mogelijkheid om belasting te besparen onmogelijk te maken. Dat kan op korte termijn gebeuren, bij een afzonderlijke wetswijziging, of Financiën kan deze aanpassing ‘meenemen’ in de aangekondigde herziening van de successiewet.


Hans Zwagemaker is hoofdredacteur van BelastingBelangen, dat onder meer een digitale nieuwsbrief voor MKB-ondernemers uitgeeft. Hij is partner bij BDO CampsObers Accountants & Belastingadviseurs BV en spreekt regelmatig op fiscale congressen en seminars.

Voor meer informatie, zie: www.belastingbelangen.nl
 

Share on print
Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter

Lees ook…