Tegengaan schijnzelfstandigheid
Schijnzelfstandigheid betekent kort gezegd dat iemand zich presenteert als zelfstandig ondernemer terwijl er volgens het arbeidsrecht sprake is van een dienstverband. Als zzp’er moet je kunnen aantonen dat je echt zelfstandig werkt en dat er geen sprake is van een verkapte arbeidsovereenkomst.
Zowel zzp’ers als opdrachtgevers willen graag zekerheid over de arbeidsrelatie. Om ondernemers meer houvast te geven, publiceerde de Belastingdienst eind 2024 een toelichting met 9 beoordelingspunten. Samen vormen deze een afwegingskader om te kijken of sprake is van loondienst of zelfstandig ondernemerschap.
- Aard en duur van de werkzaamheden
- Wie bepaalt de inhoud van het werk en de werktijden?
- Mate van organisatorische inbedding in jouw bedrijf
- Is de opdrachtnemer verplicht het werk zelf uit te voeren?
- Hoe zijn de afspraken tot stand gekomen?
- Hoe is de beloning geregeld?
- Wat is de hoogte van de beloning?
- Draagt de opdrachtnemer commercieel risico?
- Gedraagt de zelfstandige zich als ondernemer?
Kijk dus goed naar deze punten in de arbeidsrelatie die jij en een opdrachtgever met elkaar aangaan.
Wat betekent de strengere handhaving?
De overheid streeft naar een gelijker speelveld tussen werknemers in loondienst en zelfstandige ondernemers. De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) verving in 2016 de VAR-verklaring. Sindsdien werd er nauwelijks gehandhaafd op schijnzelfstandigheid, tenzij sprake was van opzettelijk misbruik. Sinds 2025 is er strengere controle op zelfstandigen.
Een groot misverstand is dat de Belastingdienst de Wet DBA vanaf 2025 weer volledig handhaaft. In werkelijkheid gaat het om handhaving op basis van het Handhavingsplan arbeidsrelaties, waarin de nadruk ligt op feitelijke beoordeling.
Controle belastingdienst
Opdrachtgevers en opdrachtnemers die specifieke regels overtreden, riskeren boetes en naheffingen. Er worden ook in 2026 nog geen verzuimboetes uitgedeeld voor kleine fouten. De Belastingdienst kan wel naheffingen opleggen als blijkt dat onvoldoende belastingen of premies zijn afgedragen. Bij her-kwalificatie van schijnzelfstandigheid is de opdrachtgever namelijk verplicht om loonbelasting in te houden en af te dragen aan de Belastingdienst.
Nieuw in 2026 is dat er wel verzuimboetes uitgedeeld kunnen worden bij opzet of grove schuld.
De bedragen kunnen flink oplopen. Dit betekent dat je als zzp’er en opdrachtgever duidelijke afspraken moet maken over de samenwerking. Lees ook: 6 dingen die je moet weten over de controle.
Niet per definitie negatief
Strakkere handhaving dus, maar dat hoeft niet per se negatief uit te pakken. Het betekent namelijk ook minder concurrentie van goedkope opdrachtnemers die eigenlijk in loondienst werken en een arbeidsovereenkomst nodig hebben.
Daarnaast profiteer je van een sterkere rechtspositie wanneer je arbeidsrelatie duidelijker wordt gedefinieerd. En dat kan weer van pas komen bij zakelijke geschillen.
Opvolger Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA)?
Er wordt veel gesproken over de Wet VBAR (Wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties) als mogelijke opvolger van de Wet DBA. Deze nieuwe wetgeving moet zorgen voor meer duidelijkheid en een betere afbakening tussen een zelfstandige en een werknemer. De Wet Vbar introduceert bijvoorbeeld een bruto-uurloon van 33 euro, waardoor mensen die minder verdienen eenvoudiger rechten als werknemer kunnen opeisen.
Maar er is vanuit de Tweede Kamer ook al een alternatief voor de nieuwe wet: de Zelfstandigenwet. Lees meer over de veranderende wetgeving in het artikel schijnzelfstandigheid: de stand van zaken. Begin 2026 is het nog niet duidelijk of én wanneer er nieuwe wetgeving komt.
Verklaring arbeidsrelatie (VAR)
Tot 1 mei 2016 was er een verklaring arbeidsrelatie die zekerheid moest geven, maar daar kwam de Wet DBA voor in de plaats.
Webmodule beoordeling arbeidsrelatie
Een belangrijke check of er sprake is van zelfstandigheid, is de webmodule beoordeling arbeidsrelatie. Met deze online tool kun jij als zzp’er beoordelen of de samenwerking voldoet aan de criteria. Door de vragen stap voor stap in te vullen, krijg je meer inzicht in de aard van de arbeidsrelatie.
Heb je alle vragen beantwoord? Dan krijg je een indicatie of er sprake is van een dienstbetrekking of een zelfstandige opdracht. Hoewel de webmodule geen juridische zekerheid biedt, geeft het wel een idee of je op de goede weg bent.
Werken met een opdrachtovereenkomst
Met een overeenkomst van opdracht kun je goed voorbereid een samenwerking met je opdrachtgevers aangaan. Zorg ervoor dat je deze overeenkomst altijd afstemt op de specifieke situatie van je opdracht. Je kunt ook zelf een opdrachtovereenkomst op maat maken.
Voorheen kon je modelovereenkomsten bij de Belastingdienst laten beoordelen, maar sinds september 2024 niet meer. Je kunt een bestaande modelovereenkomst gebruiken tot eind 2029, maar zonder garantie. De uitvoering in de praktijk is en blijft doorslaggevend.
Whitepaper Schijnzelfstandigheid
Tips om schijnzelfstandigheid te voorkomen
Werk voor meerdere opdrachtgevers
Idealiter werk je voor meerdere opdrachtgevers en heb je meerdere opdrachten, zodat je niet afhankelijk bent van één opdrachtgever.
Bepaal je eigen werktijden
Laat zien dat je zelf de regie hebt over je werk, zo voorkom je dat er sprake is van een gezagsverhouding.
Werk volgens eigen methodes
Behoud de controle over hoe je je werk uitvoert en voorkom ondergeschiktheid aan een opdrachtnemer. Zorg voor duidelijke afspraken en bewijs, zoals facturen en een projectplan, dat je zelfstandig werkt en vrij bent om je werk in te delen.
Ga actief aan de slag met marketing en acquisitie
Zorg dat je actief nieuwe opdrachtgevers werft. Dit versterkt je positie en juiste kwalificatie als zelfstandige.
Communiceer duidelijk
Wees open en duidelijk in je communicatie met opdrachtgevers over je rol en verantwoordelijkheden.
Blijf op de hoogte
Volg de laatste ontwikkelingen op het gebied van wetgeving en handhaving en speel proactief in op veranderingen.
Ben je zzp’er of opdrachtgever en wil je in een paar minuten weten of er sprake is van schijnzelfstandigheid in jullie arbeidsrelatie? Doe dan onze Scan Schijnzelfstandigheid.
