Een bestaand bedrijf overnemen? Voor veel ondernemers is dat een slimme zet. Je groeit snel of stapt direct een nieuwe markt in. En je krijgt er meteen een klantenbestand en leveranciers bij. Plus een naam die al bekend is. Klinkt perfect, toch? Nou, bijna. Want succes bij een bedrijfsovername begint met een goede voorbereiding. Je moet namelijk aan verschillende dingen denken. De markt beoordelen bijvoorbeeld, financiering regelen en de overdracht zorgvuldig plannen. In dit artikel lees je precies welke stappen je moet zetten. En waar je op moet letten tijdens je voorbereiding.
1. Maak eerst een duidelijke profielschets
Begin niet met zoeken voordat je helder hebt welk soort bedrijf je wilt overnemen. Het is essentieel om vooraf te bepalen wat voor soort bedrijf je interessant vindt, zodat je gericht en effectief op zoek kunt gaan naar een overnamekandidaat. Een duidelijke profielschets helpt om gericht te zoeken en voorkomt dat je tijd verspilt aan ongeschikte kandidaten. Bepaal daarom eerst je zoekvraag voordat je actief op zoek gaat.
Belangrijke vragen:
- In welke branche of markt moet het bedrijf actief zijn?
- Welke producten of diensten levert het bedrijf?
- Hoe groot mag de onderneming zijn (omzet, personeel, locatie)?
- Welke bedrijfscultuur past bij jou?
- Wat zijn je financiële mogelijkheden en grenzen?
- Wat voor soort bedrijf vind je interessant?
Hoe concreter je dit vooraf bepaalt, hoe makkelijker het wordt om een interessant bedrijf te selecteren dat past bij jouw wensen en strategie.
2. Verken de overnamemarkt
Met een profielschets kun je gericht op zoek naar bedrijven die te koop staan. Gebruik daarbij verschillende kanalen, zodat je een goed beeld krijgt van wat er beschikbaar is. Het is daarbij essentieel om de juiste partij te vinden voor een succesvolle bedrijfsovername.
Denk bijvoorbeeld aan:
- fusie- en overnamebureaus
- banken en accountants
- brancheorganisaties
- online databanken met bedrijven te koop
- je eigen netwerk van ondernemers
Veel bedrijven worden overigens ‘onderhands’ verkocht. Daarom kan ook een gesprek met ondernemers in jouw netwerk waardevolle kansen opleveren. Een goed netwerk helpt bovendien om potentiële kopers te vinden als je zelf je bedrijf wilt verkopen.
3. Verzamel zoveel mogelijk informatie
Heb je een of meerdere potentiële overnamekandidaten gevonden? Dan begint het echte onderzoek. Het is belangrijk om bij de eigenaar van het bedrijf dat je wilt overnemen een verkoopmemorandum op te vragen, zodat je een volledig beeld krijgt van de onderneming.
Tijdens dit proces ontvang je vaak vertrouwelijke informatie van de verkoper; het is gebruikelijk om hiervoor een geheimhoudingsverklaring (NDA) te tekenen.
Verdiep je niet alleen in het bedrijf zelf, maar ook in de markt waarin het opereert. Gebruik daarvoor verschillende bronnen, zoals:
- brancheorganisaties
- vaktijdschriften
- jaarverslagen
- marktonderzoeken
- gesprekken met leveranciers of klanten
Zo krijg je een beter beeld van de groeimogelijkheden, concurrentie en risico’s. Het is verplicht om alle ontvangen informatie te controleren, bijvoorbeeld door middel van due diligence, zodat je zeker weet dat de gegevens kloppen voordat je een bedrijfsovername aangaat.
Aandelen, management buy out (MBO) en management buy in (MBI) zijn veelvoorkomende vormen van bedrijfsovername. Een bedrijfsovername kan een strategische overname zijn om het bedrijf te laten groeien, bijvoorbeeld door het overnemen van complementaire bedrijven of als leveranciers niet kunnen meegroeien met de vraag. Het is belangrijk om het bedrijf goed te kennen voordat je het overneemt; als je het bedrijf nog niet goed kent, zijn er extra risico’s.
4. Schakel een adviseur in
Een bedrijfsovername is juridisch, financieel en fiscaal complex. Zelfs ervaren ondernemers schakelen daarom vrijwel altijd adviseurs in. De juiste expertise is essentieel voor een succesvolle bedrijfsovername.
Denk bijvoorbeeld aan:
- een overnameadviseur (sommige adviseurs beschikken over een internationaal netwerk, dat van meerwaarde kan zijn bij grensoverschrijdende overnames)
- accountant of financieel adviseur
- fiscalist
- jurist
Zij kunnen helpen bij de waardebepaling, contracten, onderhandelingen en het financieringsplan. Vraag eventueel collega-ondernemers naar goede ervaringen met adviseurs.
5. Benader de ondernemer zorgvuldig
Niet elk bedrijf staat officieel te koop. Zo zijn familiebedrijven vaak niet publiekelijk beschikbaar op de markt, maar kan opvolging binnen de familie of verkoop aan derden wel degelijk tot de mogelijkheden behoren.
In dat geval is het belangrijk om voorzichtig te werk te gaan. Informeer eerst of er interesse bestaat om te praten over samenwerking of een mogelijke bedrijfsovername. Voor de verkoper kan het soms lastig zijn om afstand te doen van het eigen bedrijf, zeker als er sprake is van een lange geschiedenis of emotionele binding.
Tijdens een eerste gesprek is het verstandig om vooral te luisteren. Let op vragen zoals:
- staat de eigenaar open voor verkoop?
- wil deze persoon nog een tijd betrokken blijven?
- is er een klik tussen jullie?
Het proces van een bedrijf kopen begint vaak met een vertrouwelijk gesprek waarin wederzijdse verwachtingen worden besproken. Een goede relatie met de verkoper maakt het hele overnameproces vaak een stuk makkelijker.
6. Onderhandel over prijs en voorwaarden
De waarde van een bedrijf wordt meestal bepaald aan de hand van verschillende methoden, zoals het toekomstig rendement, de vrije kasstroom en de risico’s die aan de onderneming verbonden zijn. Bedrijfswaardering is essentieel om te bepalen wat de onderneming waard is en om een realistische prijs voor de bedrijfsovername vast te stellen. De EBITDA (de winst of het verlies voor aftrek van kosten) vormt vaak de basis voor de waardering.
Bedrijven met terugkerende omzet zijn doorgaans meer waard dan bedrijven die elke maand opnieuw omzet moeten genereren. Een hoge afhankelijkheid van één of enkele grote klanten verlaagt de waarde van een bedrijf. De uiteindelijke koopprijs wordt bepaald door zowel de waardering, als de onderhandelingen tussen kopers en verkoper.
Naast cijfers spelen ook andere factoren een belangrijke rol, zoals:
- goodwill en reputatie (waarbij klantrelaties een belangrijk onderdeel van goodwill vormen)
- vaste klanten
- groeipotentieel (bedrijf laten groeien door strategische overname)
- afhankelijkheid van de huidige of vorige eigenaar
- waarde van het bedrijfspand en apparatuur als belangrijke activa
Bedrijfsruimte, contracten, apparatuur en medewerkers
Tijdens de onderhandelingen moeten ook de bedrijfsruimte en lopende contracten besproken worden. De koopovereenkomst omvat garanties, verplichtingen en overdrachtsdetails en moet met juridische hulp worden opgesteld. Een intentieverklaring legt de afspraken uit de onderhandelingen vast. Een NDA (geheimhoudingsverklaring) wordt vaak getekend voordat vertrouwelijke informatie wordt gedeeld.
Due dilligence
Een boekenonderzoek, ook wel due diligence genoemd, is een belangrijke stap in het overnameproces. Hierbij controleert de koper vertrouwelijke informatie, financiële gegevens, contracten en juridische kwesties. De bevindingen uit due diligence kunnen leiden tot heronderhandelingen van de koopprijs of voorwaarden.
Whitepaper Controle Belastingdienst
7. Financiering
Ook het financieren van een bedrijfsovername vraagt een goede voorbereiding. Je kunt kiezen uit verschillende bronnen, zoals een banklening, investeerders, private equity, eigen vermogen of een achtergestelde lening.
In het mkb wordt een overname vaak gefinancierd via stapelfinanciering: een combinatie van meerdere financieringsvormen. Financiers verwachten daarbij meestal dat je zelf ongeveer 20 procent eigen geld inbrengt. Dat laat zien dat je risico neemt en vertrouwen hebt in de overname.
De banklening is nog altijd de meest gebruikte vorm. Banken en investeerders beoordelen daarbij vooral of de onderneming voldoende kasstroom heeft om rente en aflossing te betalen. Een goed onderbouwd ondernemings- en investeringsplan is daarom essentieel. Ook vragen financiers vrijwel altijd om zekerheden.
Kortom: bepaal vooraf hoeveel geld je nodig hebt, welke financieringsmix daarbij past en hoe je financiers overtuigt van je plannen. Dat vergroot de kans dat de overname daadwerkelijk rondkomt.
8. Leg garanties goed vast
Bij een bedrijfsovername is het belangrijk om duidelijke afspraken te maken over risico’s uit het verleden. Dat gebeurt via garanties in het koopcontract.
Veel voorkomende garanties zijn:
- fiscale garanties
- balansgaranties
- milieugaranties
- garanties over lopende contracten
Daarnaast kun je afspreken dat een deel van de koopsom tijdelijk op een geblokkeerde rekening blijft staan. Dat geld kan dan worden gebruikt als er later alsnog claims ontstaan.
Tot slot: neem de tijd
Een bedrijf overnemen doe je niet in een paar weken. Neem de tijd om onderzoek te doen, advies in te winnen en de juiste afspraken te maken. Het is verstandig om tijdig advies te vragen aan professionals; zo beperk je risico’s en voorkom je problemen tijdens het overnameproces. Een zorgvuldige voorbereiding vergroot de kans dat de overname niet alleen doorgaat, maar ook echt een succes wordt.
Bekijk ook ons uitgebreide bedrijfsovername stappenplan – van zoeken tot tekenen.
