Wanneer is een contract rechtsgeldig?

De advocaten en juristen van Legals zijn sterk in contractenrecht en vanuit die juridische expertise legt Legals in dit artikel uit wanneer een rechtsgeldige overeenkomst ontstaat, welke betekenis een handtekening heeft en in welke situaties een contract toch ongeldig of aantastbaar kan zijn.

Wanneer zijn contracten rechtsgeldig?

Een rechtsgeldig contract ontstaat zodra er wilsovereenstemming is tussen partijen. De één doet een aanbod, de ander reageert met een aanvaarding, en daarmee is de rechtshandeling volgens artikel 6:217 van het Burgerlijk Wetboek een feit.

Dat klinkt eenvoudig, maar het contractenrecht stelt wel harde voorwaarden aan de inhoud. Naast wilsovereenstemming, de consensus tussen partijen, moet de afspraak ook bepaalbaar en geoorloofd zijn: je moet kunnen vaststellen wat er precies is afgesproken.

De inhoud mag verder niet in strijd zijn met de wet, de goede zeden of de openbare orde. Is dat wel het geval, dan bepaalt artikel 3:40 BW of het contract nietig is, of vernietigbaar op initiatief van de benadeelde partij.

Handelingsbekwaamheid van de partijen speelt bij het ontstaan van de overeenkomst zelf geen rol; die raakt pas de geldigheid achteraf, zoals verderop blijkt. Het contractenrecht kijkt dus niet alleen naar intenties, maar vooral naar de juridische structuur eronder.

Is een contract zonder handtekening rechtsgeldig?

Het uitgangspunt in het contractenrecht is vormvrijheid: een overeenkomst komt tot stand zodra er wilsovereenstemming is, ongeacht de vorm waarin. Een mondelinge overeenkomst is daardoor in principe net zo bindend als een schriftelijke overeenkomst. Toch gelden er uitzonderingen op deze hoofdregel.

Koopt een consument een woning, dan schrijft artikel 7:2 BW een vormvereiste voor: een schriftelijkheidsvereiste. Die koopovereenkomst moet op papier staan om bindend te zijn. Tussen twee bedrijven onderling geldt die eis niet, want de wet beschermt hier specifiek de particuliere koper.

Een notariële akte is bij een woning niet nodig voor de koop zelf, maar pas voor de levering. De eigendomsoverdracht verloopt via de notaris, op grond van artikel 3:89 BW. Bij het sluiten van de koopovereenkomst zelf komt er dus geen notaris aan te pas.

Het praktische probleem zit hem meestal niet in de geldigheid, maar in de bewijslast. Zonder handtekening is lastiger aan te tonen wát er precies is afgesproken, mocht een van de partijen dat later betwisten of ontkennen.

Hoe bindend is een getekend contract?

Een handtekening maakt een overeenkomst niet geldiger, maar wel makkelijker te bewijzen. Zodra je tekent, toon je aan dat je akkoord gaat met de inhoud, en dat weegt zwaar als er discussie ontstaat over de nakoming van de afspraken.

Ook een elektronische handtekening telt hierbij mee. Artikel 3:15a BW stelt geen vaste eisenlijst, maar een open norm: de gebruikte methode moet voldoende betrouwbaar zijn, gelet op het doel van de overeenkomst en de omstandigheden van het geval.

Moet een contract wettelijk schriftelijk worden aangegaan, zoals bij de woningkoop hierboven, dan regelt artikel 6:227a BW wanneer de elektronische versie daaraan voldoet. Denk aan raadpleegbaarheid en een vaststelbaar moment en identiteit van ondertekening, zodat niemand de handtekening achteraf kan betwisten.

Een getekend contract levert dus vooral sterk bewijs, geen extra laag rechtsgeldigheid. Het contractenrecht behandelt een mondelinge en een schriftelijke afspraak in de kern gelijk, zolang aan de basisvoorwaarden is voldaan. Bij twijfel is een handtekening dus vooral praktisch, niet juridisch noodzakelijk.

Is een zelf opgesteld contract ook rechtsgeldig?

Het contractenrecht stelt geen eis aan wie de tekst schrijft, alleen aan de inhoud en de manier waarop wilsovereenstemming ontstaat. Een jurist is dus geen vereiste voor een rechtsgeldig contract. Zelfs een simpel briefje of e-mail kan rechtsgeldig zijn, als aan de basisvoorwaarden is voldaan.

Wel loop je meer risico op fouten. Gebruik je algemene voorwaarden, dan moet je die vóór of bij het sluiten van de overeenkomst aan de andere partij ter hand stellen. Doe je dat niet, dan kan de wederpartij de voorwaarden laten vernietigen.

Dat kan op grond van artikel 6:233 en 6:234 BW: de voorwaarden vervallen niet automatisch, de ander moet er zelf iets tegen ondernemen. Bepalingen die in strijd zijn met redelijkheid en billijkheid houden voor de rechter sowieso vaak geen stand.

Een zelf opgesteld contract werkt dus prima, zolang je let op heldere formuleringen en een eerlijke balans tussen de partijen. Twijfel je toch, laat dan de belangrijkste bepalingen even nalezen door iemand met juridische kennis.

Wanneer is een contract ongeldig?

Niet elk contract met wilsovereenstemming blijft overeind staan. Er zijn drie hoofdroutes waarlangs een overeenkomst alsnog ongeldig wordt: door een wilsgebrek, door nietigheid of vernietigbaarheid, of door handelingsonbekwaamheid van een van de partijen bij het sluiten ervan.

Wilsgebreken

Is iemand tot de afspraak gekomen door dwaling (artikel 6:228 BW), bedrog, bedreiging of misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 BW), dan is er sprake van een wilsgebrek. Het contractenrecht geeft de benadeelde partij in al die gevallen de mogelijkheid om de overeenkomst te vernietigen.

Nietigheid

Artikel 3:40 BW bepaalt of een gebrekkig contract nietig is, of vernietigbaar. Is de inhoud in strijd met de goede zeden of de openbare orde, dan is het contract vanaf het begin zonder rechtsgevolg, dit heet absolute nietigheid.

Botst de inhoud in plaats daarvan met een dwingende wetsbepaling die alleen één partij beschermt, dan is het contract vernietigbaar, ook wel relatieve nietigheid genoemd. Het blijft geldig totdat de benadeelde partij zelf de vernietiging inroept; bij nietigheid grijpt de wet automatisch in.

Handelingsonbekwaamheid

Ook de status van een partij kan een contract ongeldig maken. Minderjarigheid, curatele of bewind beperken de handelingsbevoegdheid van een persoon: die kan dan niet zelfstandig rechtsgeldig een handtekening zetten. Ontbreekt bij een van deze groepen toestemming of vertegenwoordiging, dan is het contract vernietigbaar.

Sluit een rechtspersoon een overeenkomst, dan moet degene die tekent over vertegenwoordigingsbevoegdheid beschikken, bijvoorbeeld via een volmacht. Ontbreekt die bevoegdheid, dan kan de wederpartij het contract alsnog vernietigen: ook dit is binnen het contractenrecht een vernietigingsgrond, geen automatische nietigheid.

Zo ontstaan rechtsgeldige contracten

Rechtsgeldige contracten ontstaan zodra er wilsovereenstemming is tussen twee handelingsbekwame partijen, met een geoorloofde en bepaalbare inhoud. Een handtekening is daarbij handig voor de bewijslast, maar geen wettelijke voorwaarde. Binnen het contractenrecht telt de inhoud van de afspraak zwaarder dan de vorm ervan.

Ga je zelf een contract opstellen, let dan op wilsgebreken, vertegenwoordigingsbevoegdheid en een eerlijke balans. Houdt een partij zich niet aan een geldig contract, dan heet dat wanprestatie: een ander leerstuk, met nakoming, ontbinding en schadevergoeding als gevolg.

Heb je een vraag over contracten of wil je een overeenkomst laten opstellen of beoordelen? De contractenrecht advocaten van Legals kunnen je voorzien van een praktisch en betrouwbaar juridisch advies. Daarnaast rekenen advocaten bij Legals geen kantoorkosten, waardoor de kosten voor een advocaat doorgaans lager uitvallen.