AI-verordening: regels voor AI-geletterdheid
Op 2 augustus 2024 is de Europese AI-verordening, beter bekend als de AI Act, in werking getreden. De verordening moet ervoor zorgen dat kunstmatige intelligentie binnen de Europese Unie veilig en betrouwbaar wordt ontwikkeld en gebruikt.
De regels worden stapsgewijs ingevoerd. Vanaf 2 februari 2025 geldt artikel 4 over AI-geletterdheid. Ook zijn sinds die datum bepaalde AI-toepassingen met een onaanvaardbaar risico verboden. Denk aan bepaalde vormen van manipulatie en emotieherkenning op de werkvloer.
De regels voor AI-geletterdheid zijn op 27 juli 2026 aangepast via de Digital Omnibus on AI. Het doel daarvan is onder meer om de regeldruk voor bedrijven, en vooral kleinere ondernemingen, te beperken.
AI-geletterdheid blijft verplicht, maar regels zijn soepeler
In de oorspronkelijke AI-verordening moesten bedrijven maatregelen nemen om ‘zo veel als mogelijk’ te zorgen voor een ‘toereikend niveau’ van AI-geletterdheid bij werknemers en andere personen die namens de organisatie AI gebruiken. Dat is veranderd.
Je moet als aanbieder of gebruiker van AI-systemen nog steeds maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen. Daarbij moet je rekening houden met de technische kennis, ervaring, opleiding en training van medewerkers en met de context waarin zij AI gebruiken.
Maar je hoeft sinds 27 juli 2026 geen bepaald niveau van AI-geletterdheid meer te waarborgen.
Dat is een belangrijk verschil. Je hoeft dus niet iedere werknemer een examen te laten doen of aan te tonen dat alle medewerkers voldoende kennis hebben bereikt.
Wat betekent AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid draait om de kennis en vaardigheden die mensen nodig hebben om AI bewust, verantwoord en veilig te gebruiken.
Hoeveel kennis iemand nodig heeft, hangt sterk af van zijn werkzaamheden. Een medewerker die AI gebruikt om een e-mail samen te vatten, loopt andere risico’s dan een HR-medewerker die een AI-systeem gebruikt bij sollicitaties.
Het blijft daarom verstandig om bij medewerkers aandacht te besteden aan bijvoorbeeld:
- de mogelijkheden en beperkingen van AI
- het controleren van informatie die AI genereert
- privacy en de AVG bij het invoeren van gegevens
- vertrouwelijke bedrijfs- en klantinformatie
- mogelijke vooroordelen en fouten in AI-systemen
- situaties waarin menselijke controle noodzakelijk blijft
Gebruik van AI op de werkvloer
AI kan op allerlei manieren de productiviteit binnen je bedrijf verhogen. Denk bijvoorbeeld aan administratieve werkzaamheden, facturatie, e-mailbeheer, marketing en klantenservice.
Ook voor contentcreatie wordt AI veel gebruikt. Werknemers kunnen teksten laten schrijven, afbeeldingen maken of ideeën ontwikkelen. Daarnaast kan AI grote hoeveelheden gegevens analyseren en ondersteunen bij zakelijke beslissingen.
Juist doordat AI zo makkelijk toegankelijk is, kan het gebeuren dat medewerkers AI-tools gebruiken zonder dat de ondernemer daarvan weet. Breng daarom eerst in kaart welke toepassingen binnen je bedrijf worden gebruikt.
Zo maak je jouw bedrijf AI-proof
Een uitgebreid AI-opleidingsprogramma is niet automatisch nodig. Kies een aanpak die past bij je bedrijf en bij de manier waarop medewerkers AI gebruiken.
1. Breng het AI-gebruik in kaart
Welke AI-tools gebruiken medewerkers? Waarvoor worden ze ingezet en welke gegevens voeren medewerkers erin in? Vergeet daarbij gratis online tools en ingebouwde AI-functies in bestaande software niet.
2. Bepaal de risico’s van kunstmatige intelligentie
Een AI-tool voor het herschrijven van een tekst brengt andere risico’s met zich mee dan een systeem dat kandidaten beoordeelt tijdens een sollicitatieprocedure. Kijk dus vooral naar de toepassing.
3. Stel een AI-beleid op
Leg vast welke AI-tools medewerkers mogen gebruiken en waarvoor. Maak ook duidelijk welke informatie ze niet mogen invoeren, bijvoorbeeld persoonsgegevens, bedrijfsgeheimen of vertrouwelijke klantgegevens.
4. Zorg voor passende uitleg en training
Niet iedere medewerker heeft dezelfde cursus nodig. Stem uitleg of training af op de functie, kennis en gebruikte AI-systemen. Een korte interne instructie kan in sommige situaties al nuttig zijn.
5. Houd de kennis actueel
AI ontwikkelt zich snel. Nieuwe toepassingen brengen nieuwe mogelijkheden én risico’s mee. Bekijk daarom regelmatig of de afspraken binnen je bedrijf nog voldoen.
Een nulmeting is niet verplicht
In de oorspronkelijke praktijk rond AI-geletterdheid werd vaak geadviseerd om eerst een nulmeting te doen en het kennisniveau van werknemers vast te stellen.
Dat kan nog steeds nuttig zijn, maar is niet wettelijk verplicht. De Europese Commissie benadrukt dat artikel 4 niet voorschrijft dat je de AI-kennis van werknemers moet meten. Ook hoef je niet te garanderen dat iedere werknemer een specifiek kennisniveau bereikt.
Voor veel kleinere bedrijven is een praktische inventarisatie daarom voldoende: wie gebruikt AI, waarvoor en welke kennis is nodig om dat verantwoord te doen?
Wordt AI-geletterdheid gecontroleerd?
De regels rond toezicht en handhaving van artikel 4 gelden sinds 3 augustus 2026. Dat betekent dat AI-geletterdheid niet meer alleen een aandachtspunt voor de toekomst is. De precieze aanpak van toezicht en handhaving hangt af van de bevoegde toezichthouders.
Er is nog geen toezichthouder voor de AI-verordening vanuit de in Nederland en dus voorlopig geen toezicht op de regels. Verwacht wordt dat er meerdere nationale toezichthouders komen, voor de verschillende onderdelen van de verordening. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) werkt als coördinerend toezichthouder AI en algoritmes mee aan de ontwikkeling.
Voor ondernemers is vooral van belang dat de verplichting uit artikel 4 blijft bestaan. Je moet maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen.
De Europese Commissie en de lidstaten moeten bedrijven daarbij helpen. De Commissie publiceert onder meer praktische voorbeelden van manieren waarop organisaties aan de verplichting kunnen voldoen.
Waarom AI-geletterdheid toch belangrijk blijft
De versoepeling van de regels is geen reden om AI-geletterdheid los te laten. Verkeerd gebruik van AI kan leiden tot privacyschendingen, verkeerde beslissingen, verlies van vertrouwelijke informatie en reputatieschade.
Bovendien gelden voor sommige AI-toepassingen aanvullende verplichtingen. Vooral wanneer AI wordt gebruikt voor belangrijke beslissingen over mensen, bijvoorbeeld op HR-gebied, moet je extra opletten.
De praktische aanpak voor ondernemers is daarom simpel: maak het niet ingewikkelder dan nodig, maar zorg wel dat medewerkers weten wat ze doen. Breng het gebruik van AI in kaart, maak duidelijke afspraken en bied passende ondersteuning. Daarmee voldoe je beter aan de regels én verklein je de risico’s voor je bedrijf.
Waarom actie ondernemen?
Hoewel er nog geen directe controle is op de regels, is het dus belangrijk om werk te maken van AI-geletterdheid. Zo voorkom je ook juridische en ethische risico’s.
De handreiking van de AP helpt bij het opstellen van een meerjarig actieplan voor AI-geletterdheid in je bedrijf. Inmiddels is er een verdiepende handreiking: Verder bouwen aan AI-geletterdheid.
