Aansprakelijkheid: wie draait op voor schade?

Als een werknemer een fout maakt, is de werkgever bijna altijd aansprakelijkheid voor aangerichte schade, tenzij er sprake is van opzet of bewuste roekeloosheid. Maar hoe toont u dit aan en hoe zit het met ongevallen in de prive-situatie? Waar het gaat om aansprakelijkheid zijn de regels duidelijk, maar blijkt de praktijk minder eenvoudig.
Aansprakelijkheid: wie draait op voor schade?

Aansprakelijkheid werkgever
Volgens de wet is een werkgever aansprakelijk voor schade die een werknemer lijdt tijdens de uitoefening van zijn werk, tenzij hij aantoont dat hij zijn verplichtingen is nagekomen of dat de schade in belangrijke mate het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer (art 7:658 van het Burgerlijk Wetboek). Juridisch gezien is er dus sprake van omgekeerde bewijslast. Dit geldt voor ál het personeel, dus ook voor uitzend- en oproepkrachten.

Wanneer een werknemer een fout maakt en daardoor materiële of immateriële schade aanricht - aan u, zichzelf of aan derden - draait u daar in principe dus voor op.

Zorgplicht: niet onderschatten
Wat geldt voor schade aan uw bedrijf of aan derden, geldt ook voor de gezondheid van de werknemer. De wettelijke zorgplicht bepaalt dat de werkgever alles moet doen dat 'redelijkerwijs' nodig en mogelijk is om te voorkomen dat werknemers schade lijden in de uitoefening van het werk. Dat geldt voor werkruimten, materialen, werktuig, gereedschappen, maar ook voor aanwijzingen en voorlichting.

U moet werknemers instructies geven die noodzakelijk zijn om het werk veilig te kunnen uitvoeren: bijvoorbeeld gebruiksaanwijzingen als een werknemer voor het eerst met een bepaalde machine gaat werken. Blijf die instructies en aanwijzingen herhalen, en onderzoek structureel of het veiliger kan! De Arbowet verplicht werkgevers de werkplek zo in te richten dat het personeel het werk veilig kan uitvoeren en om mogelijke risico's op de werkvloer in kaart brengen in een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) »

Als het misgaat
U kunt uw werknemers niet de hele dag in de gaten houden. Des te belangrijker is het dat u uw zorgplicht nakomt. Het is uw enige kans om de dans te ontspringen als u aansprakelijk wordt gesteld door een werknemer die het slachtoffer wordt van een ongeval op de werkvloer of een beroepsziekte (wat steeds vaker gebeurt!).

Bij bedrijfsongevallen moet u kunnen aantonen dat u alles heeft gedaan om een ongeluk te voorkomen. Is er geen goedgekeurde RI&E aanwezig, dan wordt uitgegaan van een falen van uw kant. Ook bij een schadeclaim vanwege RSI of een andere beroepsziekte moet ú aantonen alles te hebben gedaan om klachten te voorkomen of op te lossen. Slaagt u daar niet in, dan kunt u aansprakelijk worden gesteld voor de arbeidsongeschiktheid als gevolg van een ongeval of beroepsziekte. Mocht de werknemer als gevolg van het ongeluk overlijden, dan hebben de nabestaanden recht op schadevergoeding.

Opzet of roekeloos?
Als u niets te verwijten valt, omdat u heeft voldaan aan de zorgplicht, kan de werknemer echter zelf een boete krijgen. Bijvoorbeeld als hij geen oordoppen gebruikt, of zijn veiligheidshelm niet opzet, ondanks directe aanwijzingen van zijn werkgever. Of als er sprake is van opzet of bewuste roekeloosheid.

Dit laatste aantonen is niet eenvoudig. Rechters nemen dit niet zo gemakkelijk aan, de werknemer moet het wel erg bont hebben gemaakt. Zoals twee vleesuitbeners, die het leuk vonden om in hun pauze een messengevecht te houden. Of zoals in het volgende voorbeeld:

Een werknemer houdt zich vast aan de takel van een hijskraan om zich, bij wijze van spel, een stukje mee omhoog te laten hijsen en er dan van af te springen. Door een krachtige wind wordt de werknemer boven het steigermateriaal geblazen. Hij durft niet meer los te laten en houdt vast totdat hij het niet meer houdt. Hij valt - van meer dan 13 meter hoogte - naar beneden. De kantonrechter acht de werknemer bewust roekeloos. Zijn is werkgever niet aansprakelijk voor de schade.

Ongevallen in de privé situatie
Voor schade als gevolg van ongevallen in de privé-situatie van de werknemer, is de werknemer zelf verantwoordelijk. Maar ook weer niet altijd. Bijvoorbeeld als hij gewond raakt door een skiongeval en het skiën onderdeel is van een verplicht bedrijfsuitstapje. Bij overmatig alcohol- of drugsgebruik is eenvoudiger aan te tonen dat de werknemer zelf verantwoordelijk is voor het verzuim.

Maar absolute zekerheden zijn bijna nooit te geven. Het hangt af van de mate van zekerheid waarmee de oorzaak aan het werk is toe te schrijven.

VoorbeeldDe kantonrechter in Almelo stelde een werkgever voor 55% aansprakelijk voor de gezondheidsschade van een werknemer. De rechtbank had een deskundige in de arm genomen die concludeerde dat de kans op longkanker door blootstelling aan asbeststof 55% bedraagt. De deskundige voegde daaraan toe dat medisch niet kan worden vastgesteld of een bepaald geval van longkanker is veroorzaakt door asbest.

Schade verhalen
Helaas voor u kent Nederland geen onderscheid tussen risque social en risque professionel. U bent dan niet verantwoordelijk voor schade ontstaan in de privé-situatie, maar kunt de werknemer ook niet aansprakelijk stellen voor de schade die ú lijdt als gevolg van zijn ongeval (productieverlies, loondoorbetaling, vervanging!). Hiervoor draait u mooi zelf op.

Raakt de werknemer door de schuld van een ánder ziek of arbeidsongeschikt, kunt u wél proberen om de nettoloonkosten van uw werknemer te verhalen. Dat kan alleen voor kosten die aantoonbaar worden gemaakt. U moet bijvoorbeeld verplicht zijn om het loon door te betalen en er mag geen verzekering zijn afgesloten die de loondoorbetaling overneemt. Ook hulpmiddelen die de re-integratie bespoedigen, kunnen mogelijk worden gedeclareerd bij de veroorzaker van de ziekte. Lees meer over regresrecht »

In- en uitgeleend personeel
Werkgevers kunnen ook aansprakelijk zijn voor schade aan of veroorzaakt door 'in- of uitgeleende' werknemers. Overkomt een uitzendkracht bijvoorbeeld iets, dan kan hij zowel zijn werkgever als het inlenende bedrijf aansprakelijk stellen. Alles draait om de vraag: wie is in gebreke gebleven? En weer ligt de bewijslast bij de werkgever: die moet aantonen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan.  

VoorbeeldEen ingeleende werknemer raakt in een sociale werkplaats ernstig gewond als zijn hand in een zaagblad raakt. Hij stelt zowel zijn formele werkgever (de zorgstichting) als de inlenende werkgever (de sociale werkplaats) aansprakelijk. De rechter concludeert dat de inlener niet heeft gecontroleerd of instructies wel goed werden opgevolgd. Dat wordt de werkplaats zwaar aangerekend, omdat de werknemer zich slecht kan concentreren en hij is ingehuurd voor eentonig werk, dat snel leidt tot concentratiestoornissen.

Wie tijdelijk personeel inhuurt, is verantwoordelijkheid voor de veiligheid, gezondheid en welzijn van dat ingeleende personeel tijdens het werk. Maar ook de formele (uitlenende) werkgever heeft verantwoordelijkheden. Hij moet alle omstandigheden controleren die gevaar kunnen opleveren, liefst nog voordat de tijdelijke kracht aan het werk gaat. De bekendste uitspraak hierover is de zaak van het omgeslagen bestelbusje (het Arena-arrest):

Het busje werd tijdens het ongeluk bestuurd door een ingehuurde kracht. Hoewel de inlener een collectieve ongevallenverzekering had gesloten, kon de ingehuurde kracht veel minder claimen dan het vaste personeel van de inlener, dat ook in het busje zat. De rechter vond dat de formele werkgever die de werknemer uitzond, had moeten controleren of de ongevallenverzekering van de inlener wel voldoende dekking bood.

Let op: Bij vakantiewerkers weegt de zorgplicht van de werkgever nog zwaarder. Hij moet deze doorgaans jonge en onervaren werknemers extra voorlichten en opleiden, en speciale risico's voor vakantiewerkers opnemen in de RI&E.

Verzekeren of niet?
Het is aan te bevelen een aansprakelijkheidsverzekering bedrijven (AVB) af te sluiten. Deze verzekering dekt de meeste schade die u of uw werknemers toebrengen aan derden. Het kan gaan om persoonlijk letsel, maar ook om materiële schade en gevolgschade, zoals inkomstenverlies. Ook zijn de meeste schades gedekt die werknemers oplopen tijdens het werk en doorgaans ook claims voor beroepsziekten. Al neemt deze dekking af, omdat het aantal claims toeneemt, net als hun omvang. Eerst goed de kleine lettertjes lezen dus.

Checklist: Wat te doen (of niet)
Een werkgever is niet per definitie kansloos als een werknemer (of een andere werkgever) hem aansprakelijk stelt voor de gevolgen van een ongeval of arbeidsongeschiktheid. Probeer de volgende spelregels na te leven:

  • Sluit een aansprakelijkheidsverzekering bedrijven (AVB) met een zo ruim mogelijke dekking. Controleer de polisvoorwaarden goed, vooral van de dekkingen tegen letselschade en beroepsziekten.
  • Verplicht werknemers niet om deel te nemen aan bedrijfsuitstapjes waar gezondheidsrisico's aan verbonden kunnen zijn.
  • Meld bedrijfsongevallen direct, zowel bij de Arbeidsinspectie (dit is verplicht!) als de verzekeraar waar u de AVB hebt afgesloten.
  • Stel een ongevalsrapportage op, of laat dat doen.
  • Werk mee als de verzekeraar u vraagt naar alle informatie omtrent het ongeval (toedracht, getuigen), en naar getroffen veiligheidsmaatregelen (kleding, instructies).

Heeft u deze zaken op orde, kan u voor de rechter makkelijker bewijzen dat u een zorgvuldig werkgever bent. Dat kan de claim wegens aansprakelijkheid verzachten, of helemaal doen verdwijnen.


Met dank aan advocatenkantoor Jacobs Kranenburg te Almelo, onder andere gespecialiseerd in arbeidsrecht en aansprakelijkheid van werkgevers.

Ga nu naar je mailbox

Je ontvangt een e-mailbericht met instructies om je registratie te bevestigen. Zonder de bevestiging wordt je registratie niet verwerkt.

Ook praktische tips in je mailbox?

Denk na over de toekomst van je bedrijf. Schrijf je in voor onze gratis nieuwsbrieven!

1
0

De Zaak website maakt gebruik van cookies.

We zijn verplicht om je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies.

/disclaimer
Meer informatie
Ja, ik geef toestemming