Wat zijn vaste activa?
Vaste activa zijn bedrijfsmiddelen die langdurig in je onderneming worden gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan:
- gebouwen en bedrijfspanden
- machines en installaties
- auto’s en transportmiddelen
- computers en andere apparatuur
De waardering van vaste activa op de balans is belangrijk voor de financiële rapportage van een bedrijf. Deze bezittingen staan aan de debetzijde van de balans, net als vlottende activa zoals voorraden en debiteuren. Het verschil: vaste activa gaan langer mee dan één jaar. De kosten worden daarom via afschrijvingen verdeeld over de gebruiksduur.
Je kunt drie soorten vaste activa onderscheiden:
- Materiële vaste activa – tastbare bezittingen zoals panden, machines en auto’s
- Immateriële vaste activa – niet-tastbare activa zoals goodwill, software, licenties of patenten
- Financiële vaste activa – langlopende investeringen, bijvoorbeeld deelnemingen of leningen aan andere bedrijven
Vlottende activa daarentegen zijn middelen die snel in geld kunnen worden omgezet, zoals voorraad en openstaande facturen.
Hoofdregel: bezittingen waarderen tegen kostprijs
Fiscaal geldt als uitgangspunt dat je vaste activa waardeert tegen de kostprijs. Dat kan op twee manieren:
Aanschaffingskosten
Koop je een bedrijfsmiddel bij een derde partij, dan ga je uit van de aanschafkosten. Hieronder vallen onder meer:
- aankoopprijs
- installatiekosten
- transportkosten
- kosten om het bedrijfsmiddel gebruiksklaar te maken
Alle uitgaven die nodig zijn om het bedrijfsmiddel daadwerkelijk in gebruik te nemen, horen bij het berekenen van de aanschafprijs.
Voortbrengingskosten
Maak je een bedrijfsmiddel (gedeeltelijk) zelf, dan moet je uitgaan van de voortbrengingskosten. Daarbij tel je bijvoorbeeld mee:
- materiaalkosten
- loonkosten
- financieringsrente tijdens de bouw of productie
Daarnaast moet je ook een evenredig deel van de constante algemene kosten meerekenen. Denk aan salarissen, verzekeringen of afschrijvingen op gebouwen en inventaris.
Hoe zit het met btw?
Bij de waardering van een bedrijfsmiddel speelt btw een belangrijke rol.
- Kun je de btw aftrekken? Dan hoort deze niet bij de aanschafprijs.
- Ben je vrijgesteld van btw? Dan kun je de btw niet terugvragen en telt deze wél mee als onderdeel van de aanschafkosten.
Subsidies en investeringsregelingen
Bij investeringen kun je soms in aanmerking komen voor fiscale regelingen of subsidies, zoals:
- Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA)
- Energie-investeringsaftrek (EIA)
- Milieu-investeringsaftrek (MIA) en Vrije afschrijving milieu-investeringen (VAMIL)
- Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE)
Ontvang je een subsidie die direct verband houdt met de aanschaf van een bedrijfsmiddel? Dan moet je deze in mindering brengen op de aanschaf- of voortbrengingskosten. Volgens het fiscale principe van goed koopmansgebruik mag zo’n subsidie dus niet direct als winst worden geboekt.
Krijg je een bijdrage voor exploitatiekosten (bijvoorbeeld een tijdelijke kostenvergoeding)? Dan boek je die wél als opbrengst in de winst- en verliesrekening.
Kortingen en inruilpremies
Krijg je bij aankoop een korting of inruilpremie van de leverancier? Dan zet je het activum op de balans voor de aankoopprijs minus de korting of premie.
Onderhoud of verbetering?
Tijdens de gebruiksduur van een bedrijfsmiddel maak je vaak extra kosten. Fiscaal moet je daarbij onderscheid maken tussen:
Onderhoudskosten
- bedoeld om het activum in goede staat te houden
- direct aftrekbaar van de winst
Verbeteringskosten
- veranderen de aard, inrichting of capaciteit van het activum
- moeten worden geactiveerd en dus bij de kostprijs worden opgeteld
Let op: direct aftrekken is niet altijd het voordeligst. In sommige situaties – bijvoorbeeld bij investeringsaftrek of willekeurige afschrijving – kan activeren juist gunstiger uitpakken.
Wanneer mag je afwaarderen?
De hoofdregel blijft dat je vaste activa waardeert tegen kostprijs (minus afschrijvingen).
Een uitzondering geldt als de bedrijfswaarde lager is dan de kostprijs. De bedrijfswaarde is de waarde die een koper zou toekennen bij overname van de onderneming.
Is die waarde aantoonbaar lager? Dan mag je het verschil als bijzonder waardeverminderingsverlies direct van de winst aftrekken.
Stijgt de waarde later weer, dan moet je herwaarderen. De balanswaarde mag echter nooit hoger worden dan de oorspronkelijke kostprijs minus de afschrijvingen.
Controleer voor aanschaf
Investeer je in nieuwe bedrijfsmiddelen? Controleer dan vooraf welke fiscale regelingen of subsidies mogelijk zijn en hoe je die moet verwerken in de balans. Zo voorkom je fouten in de jaarrekening én benut je alle fiscale voordelen.
