Bij een fusie gaan twee ondernemingen samen verder. Dat kan op verschillende manieren. Welke vorm van fuseren het beste past, hangt onder meer af van de bedrijfsstructuur, de fiscale positie en de toekomstplannen van de ondernemers.
Bij elke fusie is het essentieel om te voldoen aan de mededingingsregels van de Autoriteit Consument & Markt (ACM).
Drie vormen van een fusie
Er zijn grofweg drie verschillende soorten fusies.
1. Aandelenfusie
Bij een aandelenfusie draagt een aandeelhouder zijn aandelen over aan een andere bv. In ruil daarvoor ontvangt hij aandelen in de overnemende vennootschap.
Deze vorm zie je vaak bij ondernemingen die samen verder willen zonder direct af te rekenen met de Belastingdienst.
Voordelen:
- bestaande onderneming blijft intact
- contracten en vergunningen blijven meestal doorlopen
- belastingheffing kan vaak worden doorgeschoven
Let wel op: eventuele fiscale of juridische claims gaan in principe ook mee over naar de verkrijgende vennootschap.
2. Bedrijfsfusie
Bij een bedrijfsfusie worden activa en passiva overgedragen. Denk aan machines, voorraden, klantenbestanden en schulden.
De verkopende onderneming ontvangt daarvoor meestal aandelen in de overnemende bv.
Een voordeel van deze route is dat je gerichter onderdelen kunt overdragen. Een nadeel is dat veel afzonderlijke overdrachten juridisch moeten worden geregeld. Soms moet zelfs per contract toestemming worden gevraagd.
3. Juridische fusie
Bij een juridische fusie gaan alle bezittingen én verplichtingen automatisch over op de verkrijgende vennootschap. De verdwijnende onderneming houdt op te bestaan.
Deze vorm komt vooral voor bij grotere ondernemingen of concernstructuren.
Er zijn verschillende varianten:
- een overname
- twee bedrijven die samen opgaan in een nieuwe bv
- een concernfusie waarbij een dochtermaatschappij opgaat in de moedermaatschappij
Het grote voordeel: alle activa en passiva gaan automatisch mee over. Dat scheelt veel administratief werk. Maar ook hier geldt dat verborgen claims automatisch meeverhuizen en alle verplichtingen overgaan op de verkrijgende rechtspersoon.
Fusie of overname: wat is het verschil?
De termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar juridisch is er verschil. Bij een bedrijfsovername koopt één partij de andere. Bij een fusie gaan bedrijven meestal meer gelijkwaardig samen verder, of dat twee fuserende partijen opgaan in één onderneming.
In de praktijk lopen die verschillende vormen overigens regelmatig door elkaar. Zeker in het mkb wordt een overname soms juridisch ingericht als aandelenfusie of bedrijfsfusie.
Belangrijke juridische aandachtspunten
Bij iedere fusie moet een notaris worden ingeschakeld voor het opmaken van de notariële akte. Daarnaast spelen vaak accountants, fiscalisten en juristen een rol.
Vooral bij een juridische fusie gelden uitgebreide regels. Zo moeten documenten worden gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel en moet een fusievoorstel openbaar worden gemaakt.
Verder is due diligence essentieel. Daarbij onderzoek je onder meer:
- lopende contracten
- fiscale risico’s
- arbeidscontracten
- pensioenverplichtingen
- lopende claims of procedures
- vergunningen en financieringen
Due diligence: zo beperk je risico’s bij een overname. Juist verborgen risico’s zorgen achteraf vaak voor conflicten tussen voormalig aandeelhouders.
Leg afspraken goed vast
Een fusie lijkt soms op een huwelijk tussen ondernemers. Daarom is het verstandig om vooraf duidelijke afspraken te maken.
Denk bijvoorbeeld aan:
- wie krijgt welke zeggenschap
- hoe worden winsten verdeeld
- wat gebeurt er als een van de ondernemers wil stoppen
- hoe worden investeringen gefinancierd
- wie is verantwoordelijk voor bestaande risico’s
Deze afspraken worden vaak vastgelegd in een aandeelhoudersovereenkomst.
Fiscale regels bij een fusie
Fiscaal draait het vooral om de vraag: moet direct belasting worden betaald over de winst en stille reserves?
Bij een gewone verkoop rekent de Belastingdienst meestal direct af over:
- stille reserves
- goodwill
- boekwinsten
Bij een fusie gelden onder voorwaarden speciale doorschuifregelingen. Daardoor hoeft niet altijd direct belasting te worden betaald.
Doorschuifregelingen
Bij een aandelenfusie kan belastingheffing vaak worden doorgeschoven.
Met de doorschuifregeling (DSR) kun je jouw onderneming – als het geen besloten vennootschap (bv) is – geruisloos overdragen aan je opvolger. Je hoeft dankzij deze regeling geen of weinig belasting over de stakingswinst (verschil boekwaarde en uiteindelijke overnamesom) bij de Belastingdienst af te rekenen. De regeling heeft betrekking op de inkomstenbelasting.
De bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) biedt ondernemers(families) belastingvoordeel bij het erven of schenken van aandelen van een vennootschap.
Voor bv’s geldt regelmatig de deelnemingsvrijstelling. Daardoor blijft winst op aandelenverkoop onbelast voor de vennootschapsbelasting.
Voor ondernemers met een aanmerkelijk belang in box 2 geldt onder voorwaarden ook een doorschuiffaciliteit. De belastingclaim verhuist dan mee naar de nieuw verkregen aandelen.
Belangrijke voorwaarde: de fusie mag niet vooral bedoeld zijn om belasting uit te stellen of te ontwijken.
Whitepaper Belastingwijzigingen
Overdrachtsbelasting en vastgoed
Bij fusies met vastgoed is extra oplettendheid nodig. Soms geldt een vrijstelling voor overdrachtsbelasting, maar daar zijn voorwaarden aan verbonden. Bijvoorbeeld dat de onderneming nog minimaal drie jaar wordt voortgezet.
Bij vastgoed-bv’s kijkt de fiscus bovendien scherp of sprake is van een onroerendezaakrechtspersoon. Een onroerendezaakrechtspersoon (OZR) is een bv of andere rechtspersoon waarvan de bezittingen grotendeels uit vastgoed bestaan. Hiervan is meestal sprake als:
-
minimaal 50 procent van het vermogen uit onroerende zaken bestaat, waarvan minstens 30 procent Nederlands vastgoed is dat vooral als belegging wordt aangehouden, zoals verhuurde panden of vastgoedportefeuilles.
Zonder speciale regels zou vastgoed kunnen worden verkocht via aandelen in een vastgoed-bv, zonder overdrachtsbelasting te betalen.
Fiscale eenheid als alternatief
Soms is een volledige juridische fusie niet nodig. Door een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting aan te vragen, kunnen ondernemingen fiscaal al grotendeels als één geheel worden behandeld. Dat kan goedkoper en eenvoudiger zijn dan een formele juridische fusie.
Laat je vooraf goed adviseren
Een fusie raakt vrijwel altijd meerdere vakgebieden tegelijk: ondernemingsrecht, belastingrecht, arbeidsrecht en financiering.
Goed advies vooraf voorkomt vaak dure discussies achteraf. Zeker bij mkb-bedrijven blijkt achteraf regelmatig dat ondernemers te snel focussen op de commerciële kansen en te weinig op de juridische en fiscale gevolgen.
Een notaris, fiscalist en juridisch adviseur kunnen helpen om de structuur van een voorgenomen fusie goed neer te zetten en verrassingen achteraf te voorkomen.
Lees ook: Tips voor een succesvolle fusie
