CAO voor beginners

Alles over de collectieve arbeidsovereenkomst
Wat is een cao? Moet jouw bedrijf voldoen aan een cao? En hoe pas je de cao toe binnen je bedrijf? Lees hier de basisregels over de collectieve arbeidsovereenkomst.
CAO voor beginners

Wat is een cao?

Cao staat voor collectieve arbeidsovereenkomst. Het is is een overeenkomst tussen twee partijen, namelijk:

  • een of meer werkgevers of vereniging(en) van werkgevers
  • een of meer verenigingen van werknemers (vakbonden, werknemersorganisaties).

Deze twee partijen maken afspraken over arbeidsvoorwaarden zoals salarishoogte, vakantiedagen en arbeidsduur voor alle betrokken werknemers.

Een cao moet worden aangemeld bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en kan worden afgesloten voor maximaal vijf jaar. In de meeste gevallen wordt gekozen voor een looptijd van één of twee jaar.

De cao staat boven de individuele arbeidsovereenkomst die je met iedere werknemer apart afsluit. Deze mag ook nooit in strijd zijn met de cao.

 

Doorwerking in de arbeidsovereenkomst

De cao is direct van invloed op de inhoud van de arbeidsovereenkomst tussen een werkgever en een werknemer. Dit heet de 'doorwerking' van de cao. De arbeidsvoorwaarden die in de cao worden genoemd, zijn rechtstreeks van toepassing in de relatie werkgever-werknemer. Dat betekent niet per definitie dat de arbeidsovereenkomst niet mag afwijken van de cao. Dat ligt aan de soort cao:

  • is er sprake van een zogenaamde minimum-cao (wat in de praktijk het meeste voorkomt), dan mag hiervan alleen worden afgeweken ten gunste van de werknemer;
  • Van een standaard-cao mag niet afgeweken worden.

In de volgende situaties is er sprake van doorwerking:

  • je bent lid van de werkgeversorganisatie die de cao gesloten heeft en de werknemer is lid van de werknemersorganisatie die de cao gesloten heeft;
  • je bent lid van de werkgeversorganisatie, de werknemer is geen lid. Toch ben je wettelijk verplicht de cao op deze werknemer toe te passen;
  • de cao is door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid algemeen verbindend verklaard voor de bedrijfstak waartoe jij behoort. Dan is de cao altijd van toepassing, óók als je geen lid zou zijn van de werkgeversorganisatie;
  • in de schriftelijke arbeidsovereenkomst is uitdrukkelijk bepaald dat de cao van toepassing is.

 

Soorten cao's

  • De ondernemings-cao (ook wel concern-cao)
    Deze geldt voor middelgrote en grote bedrijven. Philips en de NS hebben bijvoorbeeld een eigen cao.
  • De bedrijfstak-cao (ook wel branche-cao)
    Deze geldt voor alle bedrijven en werknemers in een branche, zoals de metaal-cao of de bouw-cao. Ons land kent in totaal ongeveer tweehonderd bedrijfstak-cao's. Onderhandelingen over een bedrijfstak-cao worden gevoerd door de branche- en vakorganisaties per sector.
    De meeste bedrijfstak-cao's worden algemeen bindend verklaard door het ministerie van SZW, dat wil zeggen dat ze voor alle werkgevers en werknemers in deze bedrijfstak gelden. Jouw werkgeversorganisatie kan je vertellen of je onder een bedrijfstak-cao valt en aan jou de cao toesturen. 

Minimum- en standaard-cao's
Zoals al eerder vermeld, moet de werkgever bij minimum-cao's minimaal de vastgelegde arbeidsvoorwaarden bieden. Postitief afwijken met betere voorwaarden (hoger loon, meer vakantiedagen) is uiteraard toegestaan. Negatief afwijken met slechtere voorwaarden niet.

Bij de standaard-cao's gelden de afspraken in de cao. Positieve of negatieve afwijkingen zijn niet mogelijk. In de cao zelf staat beschreven of de regels als minimum of als standaard gelden.

Cao á la carte
De cao á la carte (ook wel cafetariamodel, ruilsysteem of flexibele arbeidsvoorwaarden) is eigenlijk geen cao, maar een manier om arbeidsvoorwaarden te regelen. Hiermee biedt jij werknemers de mogelijkheid om zelf hun arbeidsvoorwaarden te kiezen. Iemand zonder kinderen kan bijvoorbeeld kinderopvang weglaten en kiezen voor een andere secundaire arbeidsvoorwaarde. Lees hier meer over in het artikel Cao á la carte »

 

Is een cao verplicht?

Nee. Je kunt er als werkgever voor kiezen om niet onder een cao te vallen. Je kunt namelijk ook zelf met je personeel afspraken maken over de arbeidsvoorwaarden. Dat doe je door een reglement (ook wel personeelshandboek, personeelsgids, personeelsregeling en personeelsreglement genoemd) op te stellen. Hierin regel je de arbeidsvoorwaarden en verklaar je dat het arbeidscontract van toepassing is. Je mag de arbeidsvoorwaarden niet zomaar wijzigen. Dit kan alleen in overleg met je personeel.

Het kan zijn dat je zonder het te weten toch onder een cao valt. Dit is het geval als je lid bent van een werkgeversorganisatie, bijvoorbeeld de Beroepsgroep Nederlandse Ontwerpers of de Koninklijke Horeca Nederland. Dan valt jouw bedrijf automatisch onder de bij je beroepsgroep horende cao. Je moet je personeel dan arbeidsvoorwaarden bieden die aan die cao voldoen.

Als je geen lid bent van een werkgeversorganisatie hoef je je niet aan die cao te houden. Tenzij de cao-bepalingen door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid algemeen verbindend zijn verklaard voor de hele bedrijfstak.

 

Cao: voor- en nadelen 

Cao's zorgen voor duidelijkheid en stabiliteit. Je hoeft niet alles zelf te regelen. Alle voorwaarden en afspraken staan op papier en je hebt er vaak voor lange perioden geen omkijken meer naar. Je hoeft je geen zorgen te maken over zaken als werktijden, kinderopvang en loondoorbetaling bij ziekte, want dit alles is afgetimmerd in de cao. Bovendien perkt een cao de concurrentie in door gelijke arbeidsvoorwaarden af te dwingen. De cao verlost je ook van tijdrovende en soms moeilijke salarisonderhandelingen met je personeel.

De nadelen kunnen zijn, dat jij om heel acceptabele redenen niet tevreden bent met de cao. Of jouw personeel. Je hebt immers weinig invloed op de soorten afspraken die zijn gemaakt. Soms zijn er marginale mogelijkheden voor aanpassing in je bedrijf. Dat vereist dan wel weer extra tijd en moeite.

Ook kan je het gevoel krijgen dat je te weinig invloed hebt op de ontwikkelingen. De cao kan jou ook meer geld kosten dan je eigenlijk kwijt wilt. Een ander nadeel is dat gemaakte cao-afspraken soms niet gelden voor vakantiewerkers, uitzendkrachten en stagiaires.

 

Hoe weetje onder welke cao je valt?

Voor ongeveer 80% van de werknemers geldt een cao, dus is de kans groot dat jouw bedrijf er ook aan gebonden is. Twijfel je hierover, dan kan je het beste navraag doen bij je werkgevers- of brancheorganisatie.

Ook de Arbeidsinspectie (het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) kan je vertellen of je onder een cao valt, waar je deze kunt bestellen, of een cao algemeen verbindend is verklaard en welke cao-partij inhoudelijke informatie kan geven.

Als je lid bent van een werkgeversvereniging val je automatisch onder de bijbehorende cao. 

Als je lid bent van de cao en je werknemer niet, is de cao toch van toepassing. Je bent verplicht om de cao te noemen in de arbeidsovereenkomst. Elke cao heeft een code die aangeeft op welke cao een dienstverband van toepassing is.

 

Nawerking van de cao

Als een cao afloopt, kan deze uitdrukkelijk of stilzwijgend worden verlengd, of er komen onderhandelingen over een nieuwe cao. Als de onderhandelingen over een nieuwe cao zich voortslepen en er maar geen nieuwe cao gesloten kan worden, heeft dat niet tot gevolg dat er een 'cao-loze' periode ontstaat. Zolang er geen nieuwe cao gesloten is, blijven de arbeidsvoorwaarden uit de oude versie van kracht. Dit noemt men 'nawerking' van de cao.

In de volgende situaties is er geen sprake van nawerking:

  • de cao-partijen hebben de nawerking uitgesloten;
  • de nieuwe cao gaat met terugwerkende kracht in. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat de werknemers alsnog (en dus ook met terugwerkende kracht) aanspraak hebben op de in de nieuwe cao geldende loonsverhoging;
  • het gaat om een algemeen verbindend verklaarde cao en de partijen waren alleen als gevolg van die algemeen verbindend verklaring aan de cao gebonden. Dus als een dergelijke cao afloopt, eindigt ook de algemeen verbindend verklaring. De niet gebonden partijen zijn weer vrij en kunnen zelf bepalen wat er in de arbeidsovereenkomst komt te staan.

 

Nalevingscontrole cao en sancties

Cao's worden gecontroleerd door de partijen die de cao hebben opgesteld. Vaak wordt hiervoor een aparte organisatie opgericht. Voorbeelden hiervan zijn de Stichting naleving cao tentoonstellingsbedrijven (SNCT) en het Sociaal Fonds Taxi.
Als je een controle krijgt, moet je aan kunnen tonen dat je de cao naleeft. Als blijkt dat je je niet aan de cao houdt, word je gevraagd om (soms met terugwerkende kracht) de correcties uit te voeren. Bij weigering krijg je een financiële sanctie.
 

Ontheffing
Een ontheffing krijgen op de bedrijfstak-cao is niet meer zo vanzelfsprekend. Je moet namelijk aan scherpe voorwaarden voldoen. Zo moet je bedrijf op essentiële punten verschillen van andere bedrijven. Wanneer je een verzoek indient bij het Ministerie van SZW wordt met een streng oog gekeken naar zwaarwegende redenen.

Een goede tip van werkgeversorganisatie AWVN is dan ook een duidelijke motivatie bij te voegen met daarin bijvoorbeeld specifieke kenmerken van jouw bedrijf. Daarnaast schrijven de nieuwe regels voor dat je een eigen cao afsluit met een onafhankelijke vakbond.

Met dank aan: Sigrid Fortgens, www.awvn.nl

Ga nu naar je mailbox

Je ontvangt een e-mailbericht met instructies om je registratie te bevestigen. Zonder de bevestiging wordt je registratie niet verwerkt.

Ook praktische tips in je mailbox?

Denk na over de toekomst van je bedrijf. Schrijf je in voor onze gratis nieuwsbrieven!

1
0

De Zaak website maakt gebruik van cookies.

We zijn verplicht om je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies.

/disclaimer
Meer informatie
Ja, ik geef toestemming