De rechtsvorm bepaalt wie aansprakelijk is voor de schulden van je bedrijf, welke belasting je betaalt en wat je moet regelen bij de start. Ondernemers kiezen meestal uit zes vormen: eenmanszaak, vof, maatschap, cv, bv en nv. Daarnaast bestaan de coöperatie, de vereniging en de stichting. Begin je alleen, dan kies je meestal tussen een eenmanszaak en een bv. Begin je samen, dan komen de vof, de maatschap, de cv en de bv in beeld.
Wat is een rechtsvorm?
Een rechtsvorm is de juridische vorm van je bedrijf. Je kiest hem bij de inschrijving in het Handelsregister van KVK.
Wat is een rechtspersoon?
Een rechtspersoon is een organisatie die zelf rechten en plichten heeft, los van de mensen erachter. Een bv kan bijvoorbeeld zelf een pand kopen, een contract tekenen en schulden hebben. De bv, nv, coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij, vereniging en stichting zijn rechtspersonen.
De eenmanszaak, vof, maatschap en cv zijn geen rechtspersoon. Daar ben jij, of zijn jullie samen, het bedrijf. Koop je een bedrijfspand voor je eenmanszaak, dan word je er privé eigenaar van. En ben je privé aansprakelijk voor de schulden.
Welke rechtsvormen zijn er?
| Rechtsvorm | Rechtspersoon | Wie is aansprakelijk? | Oprichten | Belasting over de winst |
|---|---|---|---|---|
| Eenmanszaak | Nee | Jij, ook met je privévermogen | Inschrijven bij KVK | Inkomstenbelasting |
| Vof | Nee | Elke vennoot voor de hele schuld | Inschrijven bij KVK | Inkomstenbelasting per vennoot |
| Maatschap | Nee | Elke maat voor eigen schulden; voor gezamenlijke schulden elk een gelijk deel | Inschrijven bij KVK | Inkomstenbelasting per maat |
| Cv | Nee | Beherende vennoten voor de hele schuld; stille vennoten tot hun inleg | Inschrijven bij KVK | Inkomstenbelasting per vennoot; de stille vennoot zonder ondernemersaftrek en mkb-winstvrijstelling |
| Bv | Ja | De bv; de bestuurder alleen in bepaalde gevallen | Notarisakte | Vennootschapsbelasting |
| Nv | Ja | De nv; de bestuurder alleen in bepaalde gevallen | Notarisakte, minimaal € 45.000 kapitaal | Vennootschapsbelasting |
| Coöperatie | Ja | De coöperatie; de leden afhankelijk van de statuten (WA, BA of UA) | Notarisakte, minimaal twee leden | Vennootschapsbelasting |
Eenmanszaak
Eén eigenaar, die met zijn of haar hele vermogen aansprakelijk is. De meeste zzp'ers kiezen deze vorm: inschrijven bij KVK is genoeg. Je krijgt de mkb-winstvrijstelling, en werk je 1.225 uur per jaar aan je bedrijf, ook de zelfstandigenaftrek. Wanneer een bv beter past, lees je in eenmanszaak of bv.
Besloten vennootschap (bv)
Het bedrijfskapitaal is verdeeld in aandelen. Je kunt een bv alleen of met anderen oprichten, via de notaris. Wie meerdere bv's heeft, brengt die vaak onder in een holding. Lees meer over de voor- en nadelen van een bv. Jurgen Lipke, adviseur bij NOTRS en Entrpnr, vertelt in dit interview waar ondernemers op letten bij de overstap van een eenmanszaak of vof naar een bv.
Naamloze vennootschap (nv)
Lijkt op de bv, maar de aandelen zijn vrij verhandelbaar en je hebt minimaal € 45.000 startkapitaal nodig. Een nv past bij bedrijven die geld willen ophalen via aandelen. Zie nv of bv.
Vennootschap onder firma (vof)
Twee of meer vennoten die samen een bedrijf voeren. Elke vennoot brengt geld, spullen of arbeid in. Elke vennoot is aansprakelijk voor de hele schuld van de vof, ook voor wat een compagnon heeft afgesproken. Lees wat een vof is.
Maatschap
Een samenwerking van ondernemers met een vrij beroep, zoals huisartsen, advocaten of architecten. Elke maat voert zijn werk zelfstandig uit. Maakt een maat schulden voor zichzelf, dan zijn de andere maten daar niet voor aansprakelijk. Sluiten de maten samen een contract, of tekent een maat met volmacht van de anderen, dan is elke maat voor een gelijk deel aansprakelijk: bij vier maten en een schuld van € 10.000 is dat € 2.500 per maat. Meer in wat is een maatschap.
Commanditaire vennootschap (cv)
Een vof met een investeerder. De beherende vennoten leiden het bedrijf en zijn met hun privévermogen aansprakelijk. De stille vennoot investeert, krijgt een deel van de winst en kan alleen zijn inleg kwijtraken. Bemoeit de stille vennoot zich met het bedrijf, dan wordt hij wel privé aansprakelijk.
Coöperatie, vereniging en stichting
Een coöperatie is een vereniging van minimaal twee leden die samen inkopen, verkopen of marketing doen. Je richt hem op via de notaris. Lees over samenwerken in een coöperatie. De onderlinge waarborgmaatschappij lijkt erop, maar is er om haar leden te verzekeren. Een vereniging en een stichting hebben meestal een maatschappelijk, sociaal of ideëel doel. Een vereniging mag geen winst onder haar leden verdelen. Een stichting mag geen winst uitkeren aan haar oprichters of bestuurders.
Alleen of samen beginnen?
Alleen begin je het goedkoopst met een eenmanszaak: geen notaris, alleen een KVK-inschrijving. De bv beperkt je aansprakelijkheid en wordt fiscaal interessant als je veel winst in het bedrijf laat staan.
Begin je met een of meer compagnons, dan kies je tussen:
- Vof: de standaard voor twee ondernemers die samen één bedrijf voeren. Zie de keuzehulp bv of vof.
- Maatschap: voor ondernemers met een vrij beroep die elk zelfstandig werken, zoals huisartsen of advocaten.
- Cv: als er een investeerder meedoet die zich niet met het bedrijf bemoeit.
- Bv: als jullie de aansprakelijkheid willen beperken of met aandelen willen werken.
Leg de afspraken vast in een samenwerkingscontract: wie wat inbrengt, hoe jullie de winst verdelen, wie namens het bedrijf mag tekenen en wat er gebeurt als iemand stopt. Bij een vof, maatschap of cv is dat niet verplicht. Begin je met je levenspartner, lees dan ook met je partner een bedrijf oprichten.
Wanneer ben je privé aansprakelijk?
Bij een eenmanszaak, vof, maatschap en cv (voor de beherende vennoten) ben je privé aansprakelijk. Schuldeisers kunnen beslag leggen op je spaargeld, je huis of je auto. Ben je getrouwd of heb je een geregistreerd partnerschap in gemeenschap van goederen, dan kunnen ze ook bij het gezamenlijke bezit. Met huwelijkse of partnerschapsvoorwaarden beperk je dat.
Bij een bv of nv ben je in principe niet privé aansprakelijk. Is kennelijk onbehoorlijk bestuur een belangrijke oorzaak van een faillissement, dan kan de curator de bestuurder wel aansprakelijk stellen. Dat wordt vermoed als de boekhouding niet op orde is of de jaarrekening te laat is gedeponeerd. En sta je privé borg voor een lening van de bv, dan blijft die borg jouw verplichting.
Welke belasting betaal je per rechtsvorm?
Als eigenaar van een eenmanszaak, vennoot in een vof, maat of beherend vennoot in een cv ben je ib-ondernemer. Je betaalt inkomstenbelasting over je deel van de winst. Haal je het urencriterium van 1.225 uur per jaar, dan krijg je de zelfstandigenaftrek: € 1.200 in 2026 en € 900 in 2027. Daarnaast is 12,7% van de winst vrijgesteld door de mkb-winstvrijstelling, ook als je het urencriterium niet haalt.
Een bv of nv betaalt vennootschapsbelasting: in 2026 19% over de eerste € 200.000 winst en 25,8% daarboven. Werk je als directeur-grootaandeelhouder voor je bv, dan betaal je jezelf een gebruikelijk loon, in principe minimaal € 58.000 in 2026. Keer je daarnaast dividend uit, dan betaal je in box 2 24,5% tot € 68.843 en 31% daarboven.
Een vaste winstgrens waarboven de bv goedkoper is, bestaat niet: die hangt af van je heffingskortingen, je partner en hoeveel winst je in het bedrijf laat staan. Hoe je dat afweegt, staat in eenmanszaak of bv.
Wat kost het oprichten?
- Eenmanszaak, vof, maatschap, cv: alleen de inschrijving bij KVK, eenmalig € 85,15.
- Bv: de notarisakte, volgens KVK € 500 tot € 1.500, plus de inschrijving. Het startkapitaal kan € 0,01 zijn.
- Nv: de notarisakte, volgens KVK € 400 tot € 2.200, plus minimaal € 45.000 startkapitaal.
- Coöperatie: de notarisakte, volgens KVK minimaal € 500.
Een bv kost daarna ook elk jaar meer dan een eenmanszaak: je deponeert een jaarrekening bij KVK, voert een loonadministratie voor je eigen salaris en betaalt meestal een hogere rekening aan je boekhouder.
Kun je later van rechtsvorm wisselen?
Ja. Ondernemers beginnen vaak met een eenmanszaak of vof en stappen over op een bv als de winst groeit of de risico's toenemen. Gaat het naar een bv, nv of coöperatie, dan loopt de overstap via de notaris. Je krijgt een nieuw KVK-nummer en btw-id. KVK geeft de wijziging door aan de Belastingdienst; je bank, verzekeraar en klanten licht je zelf in. Hoe de overstap naar een bv werkt, staat in van eenmanszaak naar bv: checklist.
Twijfel je welke vorm past, gebruik dan de keuzehulp van Ondernemersplein.
Veelgestelde vragen
Welke rechtsvorm past bij een zzp'er?
Meestal de eenmanszaak. Loop je veel risico of laat je veel winst in het bedrijf staan, dan kan een bv beter passen.
Wat is het verschil tussen een vof en een maatschap?
In een maatschap werken ondernemers met een vrij beroep, elk zelfstandig. Een maat is voor zijn eigen schulden aansprakelijk, en voor gezamenlijke schulden voor een gelijk deel. In een vof voeren vennoten samen één bedrijf en is elke vennoot aansprakelijk voor de hele schuld.
Wat is het verschil tussen een bv en een vof?
Een bv is een rechtspersoon: de schulden zijn van de bv, en de bv betaalt vennootschapsbelasting. Bij een vof zijn de vennoten privé aansprakelijk en betaalt elke vennoot inkomstenbelasting over zijn deel van de winst. Een vof start je met een inschrijving bij KVK, een bv via de notaris.
Welke rechtsvormen hebben rechtspersoonlijkheid?
De bv, nv, coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij, vereniging en stichting. De eenmanszaak, vof, maatschap en cv hebben geen rechtspersoonlijkheid.
